در سالهای اخیر، دولت ایران با هدف مدیریت منابع ارزی، پاسخ به تقاضای بازار خودرو و استمرار ارتباط با شهروندان خارج از کشور، امکان واردات خودرو سواری کارکرده را برای ایرانیان مقیم خارج از کشور فراهم کرده است. این تصمیم که در بودجه سال ۱۴۰۴ و آییننامه اجرایی مصوبه هیئت وزیران آمده، برای بسیاری از ایرانیان مقیم به یک فرصت واقعی تبدیل شده است.
۱. افراد مشمول طرح
طبق مقررات رسمی:
- شهروندان ایرانی دارای تابعیت ایرانی و اقامت معتبر خارج از کشور میتوانند این طرح را اجرا کنند.
- کارت اقامت باید پیش از تاریخ ۲۱ خرداد ۱۴۰۴ صادر شده باشد.
- دارنده کارت اقامت باید حداقل یک روز در سال در کشور محل اقامت حضور داشته باشد تا شرایط احراز شود.
- مأموران ثابت دستگاههای دولتی در خارج نیز میتوانند از این امتیاز استفاده کنند.
۲. خودروهای مجاز برای واردات کارکرده
بر اساس آییننامه و دستورالعملهای جاری:
- خودرو باید سواری باشد (مسافری)
- ساخت حداکثر ۵ سال اخیر (۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵)
- کارکرده باشد
- حجم موتور تا ۲۵۰۰ سیسی
- غیر دیزلی (بنزینی، هیبرید یا الکتریکی پذیرفته میشود)
- خودروی راست‑فرمان ممنوع است
- خودروهای بازار ایالات متحده بهطور خاص مجاز نیستند (به دلیل استانداردهای متفاوت)
این دستهبندی دقیق باعث شده تا بازار واردات خودروهای کارکرده بیش از همیشه تحت کنترل کیفیت و ایمنی قرار گیرد.
۳. تعداد و سقف واردات خودرو برای هر فرد
طبق مقررات ۱۴۰۴:
- هر فرد مقیم خارج میتواند سالانه تنها یک دستگاه خودرو سواری کارکرده را وارد کند.
- این امتیاز جدا از سهمیه عمومی واردات خودرو در بودجه است، یعنی فرد میتواند یک خودرو را بیش از سهمیه ارزی عمومی وارد نماید.
۴. نحوه ثبتنام و فرایند قانونی
مراحل کلی به شرح زیر است:
- ثبتنام در سامانه «میخک» وزارت امور خارجه برای احراز هویت و بررسی اقامت.
- تکمیل اطلاعات در سامانه جامع تجارت برای ثبت سفارش.
- تأیید درخواست و اخذ مجوز رسمی واردات.
- بدون نیاز به انتقال ارز از ایران؛ تأمین ارز باید از منابع ارزی شخصی فرد در خارج از کشور انجام شود.
- پرداخت حقوق ورودی گمرکی ۱۰۰٪ ارزش خودرو و هزینههای جانبی (بدون معافیت برای این گروه)
این فرایند بهصورت سیستمی در همکاری وزارت امور خارجه، وزارت صمت (صنعت، معدن و تجارت) و سامانههای الکترونیکی انجام میشود.
۵. تعرفه و هزینه واردات
مطابق قوانین اجرایی:
- خودروهای وارداتی مشمول پرداخت کامل حقوق ورودی گمرکی معادل ۱۰۰٪ ارزش گمرکی خودرو هستند.
- در حال حاضر این مشمول هیچگونه معافیت گمرکی یا تخفیف ویژه برای خودروهای کارکرده ندارد.
- تأمین ارز باید از حساب ارزی فرد در خارج از کشور انجام شود و پرداخت از داخل کشور صورت نمیگیرد.
این موضوع باعث میشود واردات کارکرده نسبت به خودرو نو از نظر هزینهای قابل مقایسه باشد، اما برای بسیاری از خریداران همچنان بهصرفهتر است.
۶. محدودیتهای عملی و چالشهای بازار
علیرغم امکان قانونی واردات، چند چالش مهم وجود دارد:
- محدودیت شدید در تعداد خودرو باعث رقابت بالای متقاضیان میشود.
- بسیاری از بخشهای اجرایی هنوز آییننامههای دقیق تفصیلی را ابلاغ نکردهاند، که میتواند تفاوتهایی در اجرا ایجاد کند.
- کنترل نیروی محرکه و حجم موتور باعث شده خودروهای سنگین یا شاسیبلند خارج از این طرح باشند.
- کارشناسی دقیق خودروها برای جلوگیری از واردات خودروهای کارکرده مشکل یا آسیبدیده ضروری است.
۷. انتقال مالکیت و استفاده پس از واردات
طبق آخرین مقررات:
- پس از ترخیص از گمرک، خودرو قابل انتقال مالکیت و فروش به شخص دیگر است.
- خودرو باید پس از ترخیص و شمارهگذاری در ایران، در ثبتسفارش و پلاک ملی قرار گیرد. مشخصات فرد واردکننده در سند مالکیت ثبت میشود.
نتایج بازار و چشمانداز آینده
با آزادسازی نسبی واردات خودرو در سالهای اخیر:
- حجم واردات خودرو بهطور کلی افزایش یافته و بیش از ۳۵ هزار خودرو نو وارد کشور شده است (این امر نشاندهنده تقاضای بالای بازار است، گرچه موارد کارکرده مشخصاً در آمار رسمی تفکیک نمیشود).
در مجموع، دولت برای مدیریت تقاضای خودرو و پاسخ به نیاز خریداران خارج از کشور بهصورت تدریجی اجرا میشود و امکان دارد در سالهای آتی با توجه به شرایط ارزی و بازار خودرو، دسترسی و شرایط واردات بیش از پیش به نفع مصرفکننده تنظیم شود.
جمعبندی
واردات خودرو سواری کارکرده برای ایرانیان مقیم خارج از کشور در سال 2026/1404 بهصورت رسمی و قانونی ممکن است، اما با شرایط و محدودیتهای مشخص:
- فقط یک خودرو در سال
- خودرو کارکرده با شرایط سن و نوع موتور مشخص
- تأمین ارز از منابع شخصی خارج از ایران
- پرداخت کامل حقوق گمرکی بدون معافیت
- ثبتنام از طریق سامانههای دولتی
این تغییر گامی مهم در باز کردن بازار خودرو برای ایرانیان مقیم خارج و ساماندهی قانونی واردات است و برای افراد مقیم خارج امکان بهرهمندی از خودروهای باکیفیتتر را فراهم میکند.
